Politiek op drift?

Vaak ontkom ik er niet aan om met een psychologische bril het politieke speelveld te bekijken. Als GZ-psycholoog zie ik dagelijks mensen die worstelen met relaties. In de gemeenteraad kan het vormen van relaties er op een vergelijkbare wijze dynamisch aan toe gaan. De wijze waarop we met onszelf en met de ander omgaan, is te begrijpen als we kijken naar wat Sigmund Freud beschreef over twee krachten die voortdurend elkaar bestrijden: de erosdrift en de doodsdrift. De eerste drift gaat over de liefde, verbinding en dingen opbouwen. De tweede drift gaat over de vernietiging, concurrentie met elkaar of, in de politiek
gezien: de macht.

Psychologisch gezien wortelen deze driften zich in een stabiele hechting waarin het kind zich in veiligheid kan verbinden (erosdrift), terwijl agressie (doodsdrift) goed begeleid wordt. In de ontwikkelingspsychologie worden ‘de eerste 1000 dagen’ gezien als een belangrijke periode waarin de eerste blauwdruk van de hechting wordt vormgegeven. Niet voor niets wordt daarom vaak gesteld dat echte preventie begint bij het prille leven. 

De politieke doodsdrift openbaart zich als winnen belangrijker wordt dan samenwerken, waar het eigenbelang prevaleert boven het landsbelang, wanneer debatteren niet meer is dan ordinair ruzie maken en wantrouwen het beeld van de ander bepaalt. Op straat weet je dat de doodsdrift actief is geweest als de hondenpoep niet is opgeruimd of als de ramen van bushokjes zijn ingegooid. 

Daarentegen wordt de lokale gemeenschap vaak gevormd door mensen die leven vanuit de erosdrift: vrijwilligerswerk bij de sportclub, samen muziek maken of boodschappen doen voor de buren op seniorenleeftijd. Steeds vaker zie je ook de weggeefkast en ook de buurpreventie app is de moderne vorm om elkaar veilig te houden. Toen ik zelf jong was, zong ik op de kleuterschool ‘De wereld is een toverbal’, al wist ik toen niet dat ‘samen doen’ al terugkwam in de psychologische driften.

Nog te vaak wordt gevoeld dat de politiek te veel met zichzelf bezig is en dat inwoners onvoldoende worden gehoord. Misschien wordt het tijd voor de vraag met welke drift wij als politici onze taak willen doen: de erosdrift of de doodsdrift?

Sander Pas (CDA)

Regeren? E-mai: s.pas@raad.gennep.nl.