De moord op de Vierlingsbeekse pastoor Michaël Jansen

VIERLINGSBEEK | Enkele jaren geleden kreeg ik een “Panorama” uit 1972 in handen. In dat blad stond een artikel over pastoor Michaël Adrianus Jansen. Hij was tijdens de oorlogsjaren pastoor in Vierlingsbeek. Jansen raakte in oktober 1944 vermist nadat Duitsers hem hadden gearresteerd. Achtentwintig jaar later werden bij toeval zijn stoffelijke resten gevonden. 

Door Hans Ooms

Een intrigerend verhaal dat om een nadere beschouwing vroeg. Met name in het Nationaal Archief worden documenten van instanties bewaard die vlak na de oorlog met het onderzoek waren belast. Die documentatie bleek inmiddels openbaar.

Door het artikel uit het tijdschrift te combineren met het officiële onderzoeksmateriaal van vlak na de oorlog, werd een vollediger beeld verkregen van deze casus. Als aanvulling op de oorlogsgeschiedenis van het Land van Cuijk.

Michaël Jansen raakt vermist
Pastoor Jansen werd in 1880 in Boekel geboren. Hij was de zoon van de hoofdonderwijzer Josephus Jansen en Antoinette Coppens. Michaël volgde de priesteropleiding en werd op 28 mei 1904 tot priester gewijd. Na in verschillende plaatsen als kapelaan te hebben gewerkt werd hij op 26 februari 1925 pastoor in Vierlingsbeek.

De oorlogsjaren gingen ook aan Vierlingsbeek niet geruisloos voorbij. Eind september 1944 werden voorbereidingen getroffen om de aanval op Overloon in te zetten aangezien Duitse eenheden zich in de bosrijke omgeving hadden verschanst. Er vonden zware gevechten plaats met veel slachtoffers en schade tot gevolg. De eens zo majestueuze Laurentiuskerk in Vierlingsbeek werd door oorlogshandelingen volledig verwoest.

Door de dynamiek van het frontgebied werden bewoners van dorpen die in de frontlijn lagen, door de bezetter geëvacueerd. Eind september gold dat ook voor de inwoners van Vierlingsbeek. Pastoor Jansen kwam aldus in Maashees terecht, op het adres van mevrouw Barten. Op dat adres werd hij door Duitse militairen gearresteerd en weggevoerd. 

Het verhaal uit de Panorama
Dan blijft het stil tot 23 oktober 1972, als Jan Cremers uit Maashees bij louter toeval op de stoffelijke resten van Jansen stuit. Tijdens graafwerkzaamheden aan de weg “Op den Berg”, iets ten zuiden van Maashees. “Panorama” wijdde er een uitgebreid artikel aan. Details ontbraken echter. Archieven bieden tegenwoordig gelukkig uitkomst.

Het staat vast dat er tussen een SS-Hauptsturmführer (kapitein) en pastoor Jansen een conflict is ontstaan. Door bedorven wijn. Kapelaan Hurkmans, die met Jansen samenwerkte, had in september 1944 aan de SS’er gevraagd of de pastoor en hijzelf ontheffing konden krijgen voor het verbod om op straat te komen. Anders konden zij hun geestelijke zorg niet waarborgen. De SS-officier ging daarmee akkoord maar wilde een tegenprestatie: enkele flessen wijn. De pastoor leverde dat. De Hauptsturmführer werd echter behoorlijk ziek na het drinken ervan. Hij vermoedde een vergiftigingspoging. 

Arrestatie
Op 6 oktober, ’s avonds, werd Jansen gearresteerd. Duitse militairen waren op het evacuatie-adres verschenen en hebben de pastoor meegenomen. Vanaf dat moment was hij vermist. Onderzoeken door de Marechaussee en een afdeling van het ministerie van Sociale Zaken leidden niet tot oplossing van de zaak.
Over de reden voor de arrestatie tastte men in het duister maar alles wijst er op dat het ‘wijnincident’ daaraan heeft bijgedragen. Wat er met de geestelijke vervolgens gebeurd is wist men ook niet, daarover werd enkel gespeculeerd.

Doodsoorzaak
Nadat zijn resten achtentwintig jaar na zijn arrestatie werden gevonden, stond vast wat er was gebeurd: door de identificatiespecialisten van Defensie werd vastgesteld, dat er op de pastoor was geschoten. Zijn resten toonden daarvan duidelijk sporen. Aan zijn identificatie heeft een stukje hoedrand bijgedragen. Daarop zaten twee metalen plaatjes met daarop de initialen van de pastoor.

Wie was die Hauptsturmführer?
Getuigen hebben over zijn vermoedelijke leeftijd en een kenmerkende verwonding verklaard. Maar ook over zijn naam. Die komt echter nergens in de geschiedenisboeken voor. Wat daar wél in staat is, dat in september 1944 in het oosten van Brabant een Duitse eenheid actief was waarvan de commandant dezelfde rang en nagenoeg dezelfde leeftijd had. Opvallende overeenkomsten waren daarnaast, dat hij eenzelfde soort verwonding had op dezelfde plek in zijn gezicht als waarover getuigen hadden verklaard. En dat diens naam nagenoeg identiek was. Het verschilde één letter…

Het heeft er dus alle schijn van, dat dit de Hauptsturmführer was die bij het ‘wijnincident’ was betrokken, dat mag eigenlijk geen twijfel lijden. Aangezien hij echter verdachte was maar niet van een veroordeling is gebleken, wordt zijn naam hier niet genoemd. 

Boek
Het verhaal rond de vermissing van pastoor Jansen is in een boekje uitgewerkt (28 bladzijdes, softcover, geniet). Mocht u daarin interesse hebben, dan kunt u contact opnemen via wildeknoflook@yahoo.com

De baten komen volledig ten goede van de Oorlogsgravenstichting.